Hörmüz boğazına nəzarət və İranın uran ehtiyatları ABŞ və İran arasında əsas fikir ayrılığına çevrilib

Poliqon xəbər verir ki, bu barədə  Pakistanda baş tutan ABŞ-İran danışıqlarını analiz edən The New York Times qəzeti yazıb.

Nəşr qeyd edir ki, Amerikalılar bazar günü səhər sübhə az qalmış daimi atəşkəs əldə olunmadan başa çatan danışıqlardan sonra bildiriblər ki, onlar son və ən yaxşı təkliflərini veriblər, lakin İran bunu qəbul etməyib.

“Biz öz ‘qırmızı xətlərimizi’ çox aydın şəkildə müəyyən etdik, hansı məsələlərdə onlara güzəştə getməyə hazır olduğumuzu, hansılarda isə olmadığımızı bildirdik”, deyə ABŞ vitse-prezidenti Cey Di Vens İslamabaddakı “Serena” otelində yüksəkvəzifəli iranlı rəsmilərlə 21 saat davam edən görüşdən sonra deyib.

Vens bu “qırmızı xətlərin” konkret nədən ibarət olduğunu açıqlamayıb. İki iranlı rəsminin sözlərinə görə, bazar günü səhərə qədər üç əsas mübahisəli məqam olub. Bunlara Hörmüz boğazının fəaliyyətinin bərpası, təxminən 400 kiloqram yüksək səviyyədə zənginləşdirilmiş uranın ölkədən çıxarılması və İranın dondurulmuş 27 milyard dollarlıq aktivlərinin geri qaytarılması tələbi olub.

ABŞ İrandan boğazı dərhal bütün dəniz hərəkəti üçün açmağı tələb edib. Lakin mənbələrin bildirdiyinə görə, İran bunu yalnız yekun sülh sazişi bağlandıqdan sonra edəcəyini bəyan edib.

İran, həmçinin altı həftə davam edən hava zərbələri nəticəsində vurulan ziyana görə kompensasiya tələb edib və bərpa işləri üçün İraq, Lüksemburq, Bəhreyn, Yaponiya, Qətər, Türkiyə və Almaniyada saxlanılan dondurulmuş neft gəlirlərinin açılmasını istəyib. Amerikalılar bu tələbləri rədd ediblər.

Digər mübahisəli məqamlardan biri də Donald Trampın İrandan silah səviyyəsinə yaxın zənginləşdirilmiş bütün uran ehtiyatını təhvil vermək və ya satmaq tələbidir.

Rəsmilərin bildirdiyinə görə, İran qarşı təklif irəli sürsə də, tərəflər kompromisə gələ bilməyiblər. Görüşlər razılaşma olmadan başa çatsa da, onların baş tutması özü-özlüyündə irəliləyiş əlaməti sayılıb.

İran parlamentinin sədri və nüfuzlu hərbi fiqur Məhəmməd Baqir Qalibaf İran nümayəndə heyətinə rəhbərlik edib və Venslə üzbəüz görüşüb. İki yüksəkvəzifəli iranlı rəsminin sözlərinə görə, onlar əl sıxıblar və danışıqlar səmimi, sakit atmosferdə keçib.

Diplomatik sıçrayış əldə olunmasa da, onilliklərlə davam edən düşmənçilik, sərt ritorika və İranda səsləndirilən “Amerikaya ölüm” şüarları fonunda formalaşmış tabu pozulub.

“Bunlar ABŞ və İran arasında ən ciddi və ən uzunmüddətli birbaşa danışıqlardır və hər iki tərəfin bu müharibəyə son qoymaq niyyətini əks etdirir”, Cons Hopkins Universitetinin professoru və İran üzrə ekspert Vali Nəsr bildirib. “Və danışıqların bu qədər uzun sürməsi və yarımçıq kəsilməməsi aydın şəkildə müsbət dinamikanın mövcud olduğunu göstərir”.

Poliqon.info