Ərdoğan iki od arasında - Yunanıstan Rusiyadan S-300 ala bilər, Türliyə S-400 ala bilməz?..
Hüseyn Macid Yusif,“Yeniçağ” qəzeti, Türkiyə, 4 aprel 2019-cu il
Türkiyə ilə ABŞ arasında uzun bir müddətdir gündəmdə olan Türkiyənin Rusiyadan S-400 alması məsələsindəki anlaşmazlıq çıxan xəbərlərlə birlikdə yeni bir mərhələyə keçib. ABŞ F-35 hərbi təyyarələrinə aid olan hissələrinin Türkiyəyə təslim edilməsini təxirə salıb. Son dönəmlərdə Türkiyə ilə ABŞ arasında bir çox məsələdə “uyğunsuzluq” var və bu iki “ortaq” arasındakı münasibətlər, xüsusilə də, ABŞ-ın mövqeyinə görə çətin vəziyyətdədir.
ABŞ Müdafiə Nazirliyi (Pentaqon) Türkiyənin Rusiyadan S-400 havadan müdafiə sistemlərini almaq qərarını səbəb kimi göstərərək “F-35”, “F-35 Lightning II” qırıcılarına aid təlimləri və ehtiyat hissələrin çatdırılmasını təxirə saldığını açıqlayıb.
Bu, gözlənilən idimi?
Bəli, ABŞ-ın bu məsələdə istər Konqresdə, istərsə də, Pentaqonda Türkiyəyə qarşı hazırlıqlar etdiyi məlum idi.
“Reuters”-ə açıqlama verən Pentaqon nümayəndələri bu durumun Türkiyəyə qarşı “F-35” embarqosu məsələsində ilk konkret addım olduğunu bildiriblər.
30 ədəd “F-35A Lightning II” qırıcısı sifariş verən Türkiyə ilk 2 ədəd “F-35” qırıcısını 21 iyun 2018-ci ildə alıb. Türkiyənin 2019-un martında alması planlanan 3-cü və 4-cü nəsil “F-35” qırıcıların “Lockheed Martin” şirkətində test edilərkən görüntüsü çəkilib, lakin onlar mart ayı ərzində Türkiyəyə çatdırılmayıb.
Türkiyə “F-35” qırıcılarının bəzi hissələrini istehsal edir. Pentaqon nümayəndəsi bildirib ki, onlar buhissələrlə bağlı problem yaşamamaq üçün başqa ölkələrlə də əməkdaşlıq edə bilərlər.
ABŞ Türkiyənin S-400 havada müdafiə sistemlərini almaq qərarına görə xeyli narahatdır. Amerika bu sistemlərin əvəzinə Türkiyənin “Patriot” hava müdafiə sistemlərini almasını məsləhət görüb. Pentaqon bununla bağlı Ankaranın martın sonuna qədər qərar verərməsini istəmişdi. Lakin mövcud plana əsasən, Rusiya S-400 raketlərini Türkiyəyə iyul ayından etibarən çatdırmağa başlayacaq. Ona görə də Ankara ABŞ-ın bu təklifini gecikmiş bir həmlə kimi qəbul edib. Türkiyə verdiyi açıqlamada bildirib ki, S-400 idxalı plana uyğun şəkildə həyata keçiriləcək, lakin ABŞ-dan “Patriot” alınması üçün də danışdıqlar başlaya bilər.
Yunanların S-300-ləri Kritdə
Rus istehsalı olan havadan müdafiə raketlərinin Türkiyə tərəfindən alınmasına ABŞ-ın “NATO Birliyinə zərər verəcək”, deyə qarşı çıxması imperializmin ikili standartlarına bir nümunə ola bilər. Yadınızdadırsa, 1987-ci ildə Kipr Rəhbərliyi Rusiyadan S-300 raketləri almış, Türkiyənin reaksiyası ilə həmin sistemi Yunanıstana təhvil vermiş və raketlər Krit adasına yerləşdirilmişdi.
NATO üzvü olan Yunanıstanın sözügedən raketləri 25-ci Zenit Donanmasına daxil etməsi bir faktdır və ona görə də Türkiyəyə qarşı təhdid yaratmasına səs çıxarmayan ABŞ-ın və Qərbin S-400 almağa hazırlaşan Türkiyə əleyhinə reaksiya vermələri yersizdir.NATO üzvü olan qonşumuz Bolqarıstan da S-300 raketlərinə sahibdir.
Türkiyə-ABŞ problemləri
Türkiyə, xüsusilə, bölgəmizdə Suriya, İraq və Aralıq dənizinin şərqində ABŞ-ın hegemonluğuna qarşı çıxaraq planlarını pozmuş, Rusiya və İranla qurduğu yaxın münasibətlə də ABŞ-ın marağını çəkmişdir.
Türkiyə və ABŞ arasında Suriya hadisələri, ABŞ-ın terror təşkilatlarına dəstək verməyə davam etməsi, İran, İsrail, keşiş Branson və həbs olunmuş konsulluq işçiləri, Fətullah Gülənin geri qaytarılması, “Xalq bank” və Venesuela kimi məsələlərə görə problemlər var. ABŞ-ın son dönəmlərdə Kiprə və regionumuza da marağı artıb. Xüsusilə enerji məsələlərində Türkiyə əleyhinə olan ittifaqlara dəstək verməsi diqqət çəkir.
Kipr və Şərqi Aralıq dənizi
ABŞ guya Kipr Respublikasının müstəsna iqtisadi bölgəsindəki karbohidrogen axtarışları fəaliyyətlərini dəstəkləyir, lakin Kipr türklərinin də haqları olduğunu qəbul etməklə yanaşı, Nikos Anastasiadisin böhran yaradan siyasətini də dəstəkləyir.
Amerika şirkəti “Exxon Mobile”in bölgədə əldə etdiyi imtiyazların dəyərləndirilməsi üçün ABŞ-ın bölgəyə hərbi gəmiləri göndərməsi regionda hərarətin yüksəlməsinə səbəb olur.
Cənubi Kiprin Misir, İsrail və Yunanıstanla yaratdığı şər ittifaqlarına ABŞ-ın verdiyi dəstək hələ də davam edir. Keçən müddətdə Qüdsdə baş tutan İsrail, Yunanıstan və Kipr Respublikasının zirvə toplantısında ABŞ Dövlət katibi Mayk Pompeo da iştirak edərək Vaşinqtonun açıq dəstəyini ortaya qoymuşdur.
Bəzi diplomatik qaynaqlar bildirib ki, ABŞ Kiprdə hərbi baza tikmək üçün ərazi istəyib və qarşılığında da Kiprə tətbiq etdiyi silah embarqosunun ləğv edilməsi ilə bağlı hüquqi təminat verib.
Lakin bütün bunlara baxmayaraq ABŞ-ın regionumuzdakı siyasəti və seçimləri Türkiyə ilə toqquşma ehtimalını yaratsa da, ABŞ-ın iqtisadi kommersiya manipulyasiyaları və hərbi layihələrin təxirə salınmasından başqa, çox da sanksiya tətbiq etmək variantı olmadığı üçün sonda Türkiyə kimi güclü bir müttəfiqi tamamilə itirməyi gözə almayacağı da bir həqiqətdir.
Tərcümə PİA.az-ındır
Fatimə ƏLİYEVApia.az